سه شنبه ۳۰ شهریور ۱۴۰۰

ویژه نامه


اهل بیت علیهم السلام و شب قدر

اهل بیت علیهم السلام و شب قدر

قال الصادق (علیه السلام)راس السنه لیله القدر یکتب فیها ما یکون من السنه الى السنه.

امام صادق (علیه السلام) فرمود:آغاز سال (حساب اعمال) شب قدر است. در آن شب برنامه سال آینده نوشته می شود.(وسائل الشیعه، ج 7 ص 258 ح 8)

سیره عملی اهل بیت علیهم السلام بهترین گواه بر اهمیت و جایگاه ویژه لیالی قدر می باشد. در روایات مختلف نمونه های متعددی از این سیره عملی مشاهده می شود که در ادامه به چند نمونه در خصوص عبادت و شب زنده داری در این شب مهم اشاره می شود :

از اعمالى که در طول سال، مخصوصا شبهاى مبارک رمضان و على الخصوص در شب قدر بدان سفارش اکید ‏شده است، اِحْیا و شب زنده ‏دارى است. پیامبر اکرم صلى ‏الله‏ علیه ‏و‏آله فرمود: «مَنْ اَحْیا لَیْلَهَ الْقَدْرِ حُوِّلَ عَنْهُ ‏الْعَذابُ اِلَى السَّنَهِ الْقابِلَهِ؛(1)کسى که شب قدر را زنده بدارد، عذاب تا سال آینده از او روى مى ‏گرداند.»‏

و معصومان علیهم‏ السلام همه این سنت حسنه را پاس و گرامى مى‏ داشتند و از آن بهره مى‏ بردند: ‏

‏1. پیامبر اکرم صلى‏ الله ‏علیه ‏و‏آله نه تنها در شب قدر بیدار بود، بلکه دهه سوم ماه مبارک رمضان کاملاً بستر ‏خواب را جمع مى ‏کرد و به عبادت مى‏ پرداخت. حضرت على علیه ‏السلام در این باره فرموده است: «أنَّ رَسُولَ ‏اللّهِ کانَ یَطْوى فِراشَهُ وَ یَشُدُّ مِئْزَرَهُ فِى الْعَشْرِ الاْءَواخِرِ مِنْ شَهْرِ رَمَضانَ وَ کانَ یُوقِظُ أَهْلَهُ لَیْلَهَ ثَلاثٍ وَ عِشْرینَ ‏وَ کانَ یَرُشُّ وُجُوهَ النِّیامِ بِالْماءِ فى تِلْکَ اللَّیْلَهِ؛(2)رسول خدا صلى‏ الله‏ علیه‏ و‏آله [این چنین] بود که رخت‏خواب ‏خویش را جمع مى ‏کرد و کمربند [همّت براى عبادت] را در دهه آخر از ماه رمضان محکم مى ‏بست و همیشه ‏این گونه بود که اهل و عیالش را در شب بیست و سوم بیدار نگه مى ‏داشت و بر روى خواب رفتگان در آن ‏شب آب مى ‏پاشید [تا از درک شب قدر، و درک شب زنده‏ دارى محروم نشوند].»‏

حتى در شبهاى بارندگى در حالى که مسجد مدینه سقف نداشت، عبادت و شب‏ زنده ‏دارى را ترک نمى ‏کرد و ‏دیگران را با رفتار خویش وا مى ‏داشت که در همان گل و باران بیدار باشند و نماز گزارند.(3)‏

‏2. امام على علیه ‏السلام نیز در طول سال، شب هنگام آن گاه که شب پرده ‏هاى تاریکى را انداخته بود، بیدار ‏مى‏ شد و مشغول عبادت و شب‏ زنده‏ دارى مى ‏گشت.(4) اما در شبهاى قدر حال ویژه‏اى داشت و در بدترین ‏وضعى که مسجد مدینه را آب و گل فرا گرفته بود، مشغول عبادت و شب ‏زنده ‏دارى مى ‏شد و به ویژه در شب ‏قدر آخر عمر خویش، حال فوق العاده عجیبى داشت که بعدا به آن اشاره مى ‏شود. ‏

‏3. فاطمه زهرا علیهاالسلام نیز آن قدر عبادت مى ‏کرد که امام حسن علیه‏ السلام مى ‏فرماید: «ما کانَ فِى الدُّنْیا ‏اَعْبَدَ مِنْ فاطِمَهَ علیهاالسلام ، کانَتْ تَقُومُ حَتّى تَوَرَّمَ قَدَماها؛(5) عابدتر از فاطمه علیهاالسلام در دنیا نبود؛ ‏همیشه این گونه بود که آن قدر به عبادت مى ‏ایستاد که پاهاى [مبارکش[ ورم مى ‏کرد.»‏

علت نام‏گذارى او به «زهرا» نیز این است که شبها نور عبادت و شب بیدارى او به سوى آسمان مى ‏تابید(6) و ‏امّا در شب قدر، حال به خصوصى داشت، نه تنها بیدار بود که بچه‏ ها و فرزندان خویش را نیز وادار مى ‏کرد ‏که شب بیدار باشند؛ چنان که در روایتى مى ‏خوانیم: «وَ کانَتْ فاطِمَهُ علیهاالسلام لا تَدَعُ اَحَدا مِنْ اَهْلِها یَنامُ ‏تِلْکَ اللَّیْلَهَ وَ تُداویهِمْ بِقِلَّهِ الطَّعامِ وَ تَتَأَهَّبُ لَها مِنَ النَّهارِ وَ تَقُولُ مَحْرُومٌ مَنْ حُرِمَ خَیْرَها؛(7) روش فاطمه ‏علیهاالسلام این بود که هیچ فردى از خانواده خویش را نمى ‏گذاشت در آن شب (بیست و سوم) بخوابد و ‏‏[مشکل خواب] آنها را با کمى غذا و آمادگى در روز درمان مى ‏نمود و مى‏ فرمود: محروم است کسى که از ‏خیر [و برکت] آن شب محروم شود.»‏

‏4. امام باقر علیه ‏السلام فرمود: «هر کس شب قدر را احیا بدارد، خداوند مهربان گناهان او را مى‏ آمرزد.»(8) و ‏شیخ عباس قمى نقل کرده که «امام باقر علیه ‏السلام در شب بیست و یکم و بیست و سوم تا نیمه شب دعا ‏مى ‏خواند و آن گاه به نماز مى‏ پرداخت.»(9)‏

‏5. امام هفتم علیه ‏السلام نیز اهل شب‏ زنده‏ دارى و عبادت در طول سال بود. در زیارت‏نامه آن حضرت ‏مى‏ خوانیم: «او شبها تا سحر بیدار بود، و طلب آمرزش مى‏ کرد و همدوش سجده ‏هاى طولانى، چشم گریان و ‏اشکبار، و مناجات بسیار و زاری هاى پیوسته و پى‏ درپى بود.»(10)وقتى حضرت در غیر رمضان چنان باشد، ‏حالِ آن حضرت در شب قدر براى ما قابل توصیف نخواهد بود. ‏

او نه تنها خود شب‏ زنده‏ دارى و عبادت داشت که به دیگران نیز مى ‏فرمود: «مَنِ اغْتَسَلَ لَیْلَهَ الْقَدْرِ وَ أَحْیاها اِلى ‏طُلُوعِ الْفَجْرِ خَرَجَ مِنْ ذُنُوبِهِ؛(11)کسى که در شب قدر غسل کرده و تا سپیده صبح شب ‏زنده ‏دارى کند، ‏گناهانش آمرزیده مى ‏شود.»‏

‏6. امام حسن عسکرى علیه‏ السلام نیز چون پدران خود، اهل مناجاتهاى طولانى و شب‏ زنده‏ دارى در طول سال ‏و مخصوصا در شب قدر بود.(12) و به شیعیان خود نیز این اعمال را اکیدا سفارش مى‏ کرد. ‏

از جمله، مى ‏فرمود:«فَلا یَفُوتُکَ إِحْیاءُ لَیْلَهِ ثَلاثٍ وَ عِشْرینَ؛(13)پس بیدارى در شب بیست و سوم را از دست ‏نده!» ‏

1. بحار الانوار، ج 95، ص 145.

2. همان، ج 95، ص 10.

3. همان، ص 10.

4. همان، ج 41، ص 21.

5. همان، ج 43، ص 76.

6 همان، ص 12.

7. بحار الانوار، ج 94، ص 10؛ مستدرک الوسائل، ج 7، ص 470.

8. وسائل الشیعه، ج 7، ص 261.

9. مفاتیح الجنان، اعمال شب 21، ص 425.

10. مفاتیح الجنان، ص 720.

11. بحار الانوار، ج 80، ص 128.

12. ر. ک: مصباح المتهجد، ص 227؛ نهج الدعوات، ص 277.

13. وسائل الشیعه، ج 7، ص 261