پنجشنبه ۰۱ مهر ۱۴۰۰

ویژه نامه


با جاری فرات (دوم محرم)

فَلَئِنْ أَخَّرَتْنی الدُّهُورُ، وَعاقَنی عَنْ نَصْرِکَ الْمَقْدُورُ، وَلَمْ أَکُنْ لِمَنْ حارَبَکَ مُحارِباً وَلِمَنْ نَصَبَ لَکَ الْعَداوَهَ مُناصِباً فَلاََنْدُبَنَّکَ صَباحاً وَمَساءً وَلاََبْکِیَنَّ لَکَ بَدَلَ الدُّمُوعِ دَماً، حَسْرَهً عَلَیْکَ، وَتَأَسُّفاً عَلى ما دَهاکَ وَتَلَهُّفاً

پس اگرچه زمانه مرا به تأخیر انداخت و مقدّرات الهى مرا از یارىِ تو بازداشت و نبودم تا با آنان که با تو جنگیدند بجنگم و با کسانى که با تو دشمنى ورزیدند به ستیز برخیزم، در عوض، از روى حسرت و تأسّف و اندوه بر مصیبت هایى که بر تو وارد شد، صبح و شام نالانم و به جاى اشک براى تو خون گریه مى کنم،«بحارالانوار»، (ج 98، ص 317.)

بررسی سند زیارت عاشوراء

همانطور که می دانیم مصدر اصلی این زیارت نامه ، دو کتاب معتبر ؛ یعنی کامل الزیارات تألیف جعفر بن محمد بن قولویه قمی و مصباح المتهجد شیخ طوسی رضوان الله تعالی علیهما است .

مرحوم شیخ طوسی در کتاب مصباح المجتهد ،تقریبا سه سند برای این زیارت ذکر کرده که حضرت آیه الله العظمی شبیری زنجانی (مد ظله ) نقل محمد بن خالد طیالسی را تصحیح کرده اند .

متن کلام مرحوم شیخ طوسی چنین است :

وروى محمد بن خالد الطیالسی عن سیف بن عمیره قال : خرجت مع صفوان بن مهران الجمال وعندنا جماعه من أصحابنا إلى الغری بعد ما خرج أبو عبد الله علیه السلام فسرنا من الحیره إلى المدینه فلما فرغنا من الزیاره صرف صفوان وجهه إلى ناحیه أبی عبد الله الحسین علیه السلام فقال لنا : تزورون الحسین علیه السلام من هذا المکان من عند رأس أمیر المؤمنین علیه السلام من هیهنا أومأ إلیه أبو عبد الله الصادق علیه السلام وأنا معه قال : فدعا صفوان بالزیاره التی رواها علقمه بن محمد الحضرمی عن أبی جعفر علیه السلام فی یوم عاشوراء .

و محمد بن خالد طیالسی از سیف بن عمیره روایت می کند که گفت : بعد از آنکه امام صادق علیه السلام بیرون رفتند ، همراه با صفوان بن مهران شتر دار ، به سمت نجف رفتیم و عده ای هم ما را همراهی می‌کردند . پس از راه حیره به شهر نجف رفتیم . وقتی از زیارت فارغ شدیم صفوان روی خود را به سمت حرم امام حسین علیه السلام کرد و به ما گفت : امام حسین علیه السلام را از اینجا از کنار سر امیر مومنان زیارت می کنید ؟ از همین جا امام صادق علیه السلام (به سمت کربلا ) اشاره کرد و من همراه او بودم ؛ پس صفوان زیارتی را که علقمه آن را از امام باقر در روز عاشورا روایت کرده بود خواند .

(مصباح المتهجد ، الشیخ الطوسی ، ص 777 .)

متن پاسخ حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی بدین شرح می باشد . :

باسمه تعالی

گذشته از تاییدات غیبی معتبر که موید زیارت عاشورایند، سندی که در کتاب “مصباح المجتهد” برای آن ذکر شده است، سندی صحیح است.

نتیجه تحقیق در آن مبنی بر این است که : در این کتاب بعد از بیان زیارت حضرت سید الشهدا از علقمه آمده است که : “محمد بن خالد طیالسی از زبان سیف بن عمیره نقل کرده است که وی گفت: همراه صفوان بن مهران جمّال و گروهی از یارانمان به نجف اشرف رفتیم. و پس از زیارت، صفوان رو به سمت امام حسین (کربلا) کرد و به ما گفت: «از همین بالا سر حضرت امیر مومنان علیه السلام امام حسین را زیارت می‌کنیم. من با امام صادق علیه السلام بودم که او به سوی حضرت حسین علیهما السلام اشاره کرد». سیف ‌می‌گوید: آنگاه صفوان شروع به خواندن زیارتی کرد که علقمه از محمد بن حضرمی و او از امام باقر علیه السلام در روز عاشورا نقل کرده بود.”

ظاهر این عبارت می‌‌رساند که حضرت صادق علیه السلام با همین زیارتی که علقمه از امام باقر نقل کرده، اشاره نموده و زیارت کرده است.

در سند یاد شده، هیچ شکی در وثاقت (مورد اطمینان بودن) سیف بن عمیره و صفوان بن مهران نیست [و در کتب رجالی به وثقات ایشان تصریح شده است]، اما دو نکته باید ارزیابی شود:

الف- ارتباط با محمد بن خالد یا همان طرق به وی (یعنی کلام محمد بن خالد از کجا یا توسط چه کسی به ما رسیده است؟)

ب- وثاقت خود محمد بن خالد (یعنی آیا محمد بن خالد فرد قابل اطمینان و راستگویی هست؟)

نکته اول یا همان طرق به محمد بن خالد را با دو بیان می‌توان اثبات کرد:

بیان اول: با بررسی سند و بخصوص عبارت “رَوَی محمدُ بنُ خالد…” [یعنی محمد بن خالد گفته است…]– و به شکل “رُوِیَ عن محمدِ بنِ خالد” [از محمد بن خالد نقل شده است…] نبودن آن – مشخص می‌شود که در نزد شیخ طوسی نسبت این روایت به محمد بن خالد طیالسی ثابت بوده است. و همین در اعتبار این سند از این جهت کافی است.

بیان دوم: به ظاهر این حدیث [مستقیما] از کتاب محمد بن خالد اخذ شده است. در کتاب “الفهرست” کتابی به وی نسبت داده شده است که از طرق حسین بن عبید الله غضائری و او از احمد بن محمد بن یحیی عطار و او نیز از پدرش و وی از محمد بن علی بن محبوب و محبوب از محمد بن خالد روایت کرده است.

همه‌ این یادشدگان از بزرگان و معتمدان شیعه هستند. بخصوص احمد بن محمد بن یحیی عطار که از مشایخ اجازه نیز بوده است. مشایخ اجازه‌ای که بنابر تحقیق در قله وثاقتند.

اما نکته دوم یا همان وثاقت محمد بن خالد که امور متعددی بر آن دلالت دارد:

1- نقل روایت توسط محمد بن علی بن محبوب که از بزرگان شیعه است از محمد بن خالد. این امر دلیل اعتماد وی به محمد بن خالد است و مورد وثوق بودن اوست.

2- دست یابی بزرگان مورد وثوق به کتابهای گروهی از راویان مانند سیف بن عمیره و محمد بن معروف و رزیق بن زبیر از طرق طیالسی.

[برای نمونه دانشمندی چون] محمد بن جعفر رزّاز که از بزرگان مورد اعتماد شیعه است از طرق طیالسی کتابهای آن دو را روایت کرده است که این دلیل بر اعتماد رزاز به طیالسی است.

[نمونه دیگر] روایت کتاب رزیق توسط عبد الله بن جعفر حمیری از طرق محمد بن خالد.

همچنین بن زیاد اصول بسیاری را از طرق طیالسی روایت کرده است (بن زیاد با آنکه واقفی است اما مورد وثوق شیخ و نجاشی است).

3- روایت بسیاری دیگر از راویان مورد اعتماد و اجلّاء ثقات از طیالسی علاوه بر موارد یاد شده. [مانند] :

سعد بن عبد الله ؛ سلمه بن خطاب که بظاهر ثقه است ؛ پسرش عبد الله بن محمد بن خالد ؛ علی بن ابراهیم و علی بن سلمیان رزازی ؛ محمد بن حسن صفار ؛ محمد بن حسین ؛ معاویه بن حکیم.

آنچه یاد شد، از قویترین نشانه‌های وثاقت طیالسی است. شایان ذکر است که حتی ابن غضائری که معروف است به اشتباه بسیاری از ثقات را جرح کرده است، درباره طیالسی، جرحی از وی نرسید است.

بنابر این در مورد اعتماد بودن طیالسی هیچ شکی نیست. لذا سند زیارت عاشورا از این طریق صحیح و بدون خدشه است.(موسی حسینی شبیری زنجانی.)

مرحوم آیه الله علامه امینی صاحب کتاب شریف الغدیر، سفارش زیارت عاشورا می کنند

فرزند برومند آیه الله امینی آقای دکتر محمد هادی امینی می نویسند:پس از گذشت چهار سال از فوت مرحوم آیه الله العظمی علامه امینی نجفی«پدر بزرگوارم» مؤلف کتاب الغدیر…یعنی سال 1394 هجری قمری شب جمعه ای قبل از اذان فجر، وی را در خواب دیدم، او را شاداب و خرسند یافتم… جلو رفته و پس از سلام و دست بوسی، عرض کردم: پدرجان در آنجا چه عملی باعث سعادت و نجات شما گردید؟

گفتند: چه می گویی؟ مجددأ عرض کردم: آقاجان در آنجا که اقامت دارید، کدام عمل موجب نجات شما شد. کتاب الغدیر…یا سایر تألیفات… یا تأسیس و بنیاد کتابخانه امیر المؤمنین(ع)؟

پاسخ دادند: نمی دانم چه می گویی قدری واضح تر و روشن تر بگو.

گفتم: آقاجان شما اکنون از میان ما رخت بربسته اید، و به جهان دیگر منتقل شده اید، در آنجا که هستید کدامین عمل باعث نجات شما گردید از میان صدها خدمات و کارهای بزرگ علمی و دینی و مذهبی؟

مرحوم علامه امینی…درنگ وتأملی نمودند سپس فرمودند: فقط زیارت ابی عبدالله الحسین(ع) عرض کردم شما می دانید اکنون روابط بین ایران و عراق تیره و تار است و راه کربلا بسته چه کنم؟

فرمود: در مجالس و محافلی که جهت عزاداری امام حسین (ع) بر پا می شود شرکت کن ثواب زیارت امام حسین (ع) را به تو می دهند.

سپس فرمودند: پسر جان در گذشته بارها تو را یاد آور ساختم و اکنون به تو توصیه می کنم که زیارت عاشورا را هیچ وقت و به هیچ عنوان ترک و فراموش مکن، مرتبأ زیارت عاشورا را بخوان و بر خودت وظیفه بدان، این زیارت دارای آثار و برکات و فوائد بسیاری است که موجب نجات و سعادتمندی در دنیا و آخرت تو می باشد… و امید دعا دارم.

فرزند مرحوم آیه الله امینی می نویسد: علامه امینی، با کثرت مشاغل و تألیف و مطالعه و تنظیم و رسیدگی به ساختمان کتابخانه امیرالمؤمنین(ع) در نجف اشرف مواظبت کامل به خواندن زیارت عاشورا می نمودند، و بدین جهت خودم حدود 30 سال است مداوم به زیارت عاشورا می باشم. ( شرح زیارت عاشورا و داستانهای شگفت آن )

روضه روز دوم :

وقتی در دوم محرم کاروان به کربلا رسید حضرت بعد از آن که از اسم آن سرزمین سوال کردند مشتی ازخاک را برداشته و بوئیدند وفرمود:واهاً لکِ ایَّتُها التُربه. چقدر خوشبوئی ای خاک. سپس فرمودند همین جا فرود آیید: هاهنامناخُ رِکابنا ومَحَطُّ رحالِناومَسفَکُ دِمائِنا.این جا محل اقامت ما و جایی است که خون ما بر آن می­ریزد جایگاه قبرهای ماست که جدم رسول الله این را خبرداده

بار بگشائید این جا کربلاست آب وخاکش با دل وجان آشناست

کربلا،گهواره اصغرتویی مقتل عباس مه پیکرتویی

به خواهر بزگوارشان خطاب کرد:در راه رفتن به جنگ صفین پدرم امیرالمومنین دراین مکان گریان شد و فرمود:درخواب دیدم این بیابان دریایی از خون است وحسینم درآن غرق شده ویاری می طلبد وکسی به فریاد او نمی رسد. یاصاحب الزمان نمی دانم این جمله چه کرد با دل جانتان زینب (س)و با چه حالی به زمین کربلا فرود آمد ولی نقل شده جوانان بنی هاشم دور محمل دخترزهرا راگرفتند و با احترام از مرکب پایین آمد یک طرف عباس ایستاد،یک طرف علی اکبر،یک طرف قاسم وعون وجعفر ،اما دلها بسوزه رو یازدهم هم می خواهد از این سرزمین بیرون برود اما محرمی برای زینب نمانده که بی بی را کمک کند بلکه (یاالله)راوی می گوید دیدم :فاخَذ بضرِبِهنَّ بالسَّوط .با تازیانه می­زدند تا سوار برشترها شوند. بمیرم دیدند دخترعلی علیه السلام وارد گودی قتلگاه شد بدن برادر را درآغوش درگرفت و حلقوم برادر را بوسید و صدازد:یااخی لَوخَیِّرت بینَ الرَّحیل والمقام ….. اگراختیاری با من بود کنارت می­ماندم حتی اگر درندگان بیابان بدنم راپاره پاره کنند اما…

السلام علیک یا اباعبدالله .

………………………………………….

منابع:

1.برگرفته ازاحادیث کامل الزیارات 2.روضه های شیخ جعفر شوشتری 3.مقتل خوارزمی 4.معالی السبطین 5.مقتل مقرم 6 . سوگنامه آل محمد