سه شنبه ۰۶ مهر ۱۴۰۰

ویژه نامه


با جاری فرات (هفتم محرم)

اقامه عزاء و ماتم (2)

سنت الهی و قرآنی و نبوی

امام صادق علیه السلام :

إِنَّ الْبُکَاءَ وَ الْجَزَعَ مَکْرُوهٌ لِلْعَبْدِ فِی کُلِّ مَا جَزِعَ- مَا خَلَا الْبُکَاءَ وَ الْجَزَعَ عَلَى الْحُسَیْنِ بْنِ عَلِیٍّ‌ع فَإِنَّهُ فِیهِ مَأْجُورٌ‌

گریستن و بی تابی کردن در تمام ناملایمات و مصایب ناپسند است مگر در مصیبت حسین بن علی علیه السلام که آدمی در این گریه و جزع پاداش نیز خواهد داشت . کامل الزیارات ص 100

اما این که اقامه عزا و ماتم سنت قرآنی است ،چرا که در قرآن آیات متعددی بر مطلوبیت اقامه این سنت ،خواه نسبت به اهل بیت علیهم السلام و خواه نسبت به هر مظلوم دیگری ، دلالت دارد .

به عنوان مثال به این موارد می توان اشاره کرد :

الف ) آیاتی که دلالت بر لزوم موده و محبت نسبت به اهل بیت ع دارد.

در آیه 23 سوره شوری چنین می خوانیم :

‌ذلِکَ الَّذِی یُبَشِّرُ اللَّهُ عِبَادَهُ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ قُلْ لاَ أَسْأَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلاَّ الْمَوَدَّهَ فِی الْقُرْبَى وَ مَنْ یَقْتَرِفْ حَسَنَهً نَزِدْ لَهُ فِیهَا حُسْناً إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ شَکُورٌ

با توجه به این آیه موده و محبت نسبت به اهل بیت از اعظم فرائض الهی بوده و البته واضح است که لازمه عرفی محبت و موده به ایشان ، حزن و ماتم در حزن و ماتم آنها و داشتن فرح در فرح آنها می باشد .

چنانچه درآیه 120 آل عمران می خوانیم :

إِنْ تَمْسَسْکُمْ حَسَنَهٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِنْ تُصِبْکُمْ سَیِّئَهٌ یَفْرَحُوا بِهَا وَ إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا لاَ یَضُرُّکُمْ کَیْدُهُمْ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ بِمَا یَعْمَلُونَ مُحِیطٌ

طبق مفهوم این آیه ، مقتضای دشمنی با پیامبر ص ، داشتن حزن در فرح پیامبر و فرح در حزن ایشان می باشد.

ب )همچنین آیات متعددی بر مطلوبیت رثاء و ندبه در طول تاریخ نسبت به مظلومین ، دلالت دارد . مانند آنچه که در مورد قصه حضرت یوسف ع و گریه و ندبه حضرت یعقوب ع بر فراق از دوری فرزند خویش و ظلمی که در حق او روا داشته شد ، در قرآن نقل شده است .

در آیه 84 سوره یوسف چنین می خوانیم : وَ تَوَلَّى عَنْهُمْ وَ قَالَ یَا أَسَفَا عَلَى یُوسُفَ وَ ابْیَضَّتْ عَیْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ فَهُوَ کَظِیمٌ

همچنین در قرآن آیات متعددی است که مفاد آن ، به نحوی ندبه و رثاء بر قتل انبیاء می باشد . مانند :

قُلْ فَلِمَ تَقْتُلُونَ أَنْبِیَاءَ اللَّهِ مِنْ قَبْلُ إِنْ کُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ ( بقره 91)

اما این که اقامه عزا و ماتم ، سنت نبوی است، ادله متعددی در این زمینه از عامه و شیعه نقل شده است .

الف )گریه و اقامه ماتم پیامبر ص در شهادت عمویش حمزه

ب ) گریه و اقامه ماتم پیامبر ص در شهادت جعفر بن ابی طالب

ج ) گریه پیامبر ص در فوت فرزندش ابراهیم

د)گریه پیامبر ص بر عثمان بن مظعون

برای نمونه می توان به این منابع مراجعه کرد :

سیره الحلبیه، حلبی، ج 1، ص 260، وسایل الشیعه، حّر عاملی، ج 2، ص 924. مغازی، و اقدای، ج 1، ص 315.

طبقات، ابن سعد، ج 8، ص 282، سیره ابن هشام، ج 4، ص 22.

صحیح بخاری، ج 1. کتاب الجنائز، باب 525، ص 158. فتح الباری، ج 3، ص 135.

برای نمونه توجه خوانندگان عزیز را به یکی از نقل های سیره حلبی جلب می کنم :

حلبی در سیره خود می‌نویسد:

لما رأى النبى حمزه قتیلا، بکى فلما راى ما مثّل به شهق

پیامبر چون پیکر خونین حمزه را یافت گریست و چون از مثله کردن او آگاهى یافت با صداى بلند گریه سر داد.

السیره الحلبیه، ج 2، ص 247

این گریه و ناله از سوی آن حضرت برای عزای عمویش حمزه آن‌قدر شدید بوده است که ابن مسعود می‌‏گوید:ما رأینا رسول اللّه‏ صلّی الله علیه و آله وسلّم باکیاً أشدّ من بکائه علی حمزه، وضعه فی القبله، ثمّ وقف علی جنازته، وانتحب حتّی بلغ به الغشی، یقول: یا عمّ رسول اللّه! یا حمزه! یا أسد اللّه! وأسد رسوله! یا حمزه! یا فاعل الخیرات! یا حمزه! یا کاشف الکربات! یا حمزه! یا ذابّ عن وجه رسول اللّه!.

ندیدیم پیامبر بر کسی گریه کند، آن‌گونه که با شدّت در شهادت عمویش حمزه اشک می‏ریخت، بدن حمزه را به طرف قبله قرار داد، سپس کنار آن قرار گرفته و با صدای بلند گریه کرد تا حال غش به آن حضرت دست داد، و خطاب به جسد عمویش می‌‏فرمود: ای عموی پیامبر خدا، ای حمزه! ای شیر خدا و شیر پیامبر خدا، ای حمزه! ای کسی که کارهای نیکو انجام می‌‏دادی، ای حمزه! ای کسی که سختی‌ها و مشکلات را برطرف می‌‏کردی، ای حمزه! ای کسی که سختی‌ها را از رسول خدا دور می‌‏کردی.

روضه روز هفتم :

مصیبت عطش بر اباعبدالله(ع)

آقا اباعبدالله چه حالی داشت. مصیبت عطش خیلی سخت است. کسی که این همه داغ دیده، داغ علی اکبر و اباالفضل و یاران و علی اصغر دیده است. معمولا کسی که محاصره می شود از چهار طرف محاصره می شود ولی امام شیعیان علاوه بر اینکه دشمن از چهار طرف محاصره اش کرده بود آفتاب سوزان هم از بالا بر او می تابید و زمین داغ کربلاء از پایین و گرسنگی و تشنگی هم از درون به امام حسین حمله کرده بودند. مصیبت عطش خیلی مصیبت سختی است. هلاک باشند آن گروهی که حیوانات و چهار پایان خودشان را آب دادن اما فرزند رسول الله از شدت عطش به خودش می پیچید. هی صدا می زد: ای قوم، جگر من از تشنگی می سوزد. اما کسی جوابش را نداد. این قدر مصیبت عطش بر امام حسین سنگین بود که وقتی امام زمان ظهور می کنند می آیند به دیوار کعبه تکیه می کنند و رو به مردم می کنند و روضه عطش را می خوانند. خطاب می کنند: ای اهل عالم! جدم حسین را با لب تشنه کشتند. این قدر مصیبت عطش مهم است که بی بی سکینه کنار بدن قطعه قطعه شده پدر آن قدر ناله زد که بیهوش شد. در عالم بیهوشی پدرش را زیارت کرد آقا صدا زد: فرزندم سلام من را به شیعیانم برسان. به آن ها بگو هر وقت آب گوارا نوشیدید یادی از تشنگی حسین هم بکنید. «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّهَ إِلَّا بِاللَّهِ

شیخ کلینی/ الکافی/ ج1/ ص: 230