چهارشنبه ۲۸ مهر ۱۴۰۰

ویژه نامه


ختم قرآن و اهداء ثواب آن به معصومین علیهم السلام

ختم قرآن و اهداء ثواب آن به معصومین علیهم السلام

یکی از مهمترین اعمال ماه مبارک رمضان تلاوت قرآن است که در روایات بدان توصیه موکد شده است .انس با قرآن به همراه رعایت آداب ظاهری و باطنی تلاوت آن ، زمینه را برای بهره برداری بیشتر از هدایت الهی فراهم خواهد کرد.

از میان روایات وارده از امامان معصوم علیهم السلام، برخی به این امر اختصاص داشته و پیروان خویش را به رعایت آداب تلاوت دعوت نموده اند.

تلاوت و ترتیل قرآن با صدای حزین، تدبر در آیات، رعایت طهارت ظاهری و باطنی و …برخی از آدابی است که درمورد تلاوت قران بدان توصیه شده است.

در برخی دیگر از روایات به قرائت همراه با حزن و اندوه توصیه شده است. عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ إِنَّ الْقُرْآنَ نَزَلَ بِالْحُزْنِ فَاقْرَءُوهُ بِالْحُزْنِ‌ همانا قرآن با حزن نازل شد پس با حزن آن را قرائت کنید.(اصول کافی ج 2 ص 614)

مطابق با نقلی در رابطه با تلاوت قرانِ امام موسی بن جعفر علیه السلام چنین میخوانیم:

عَنْ حَفْصٍ قَالَ: مَا رَأَیْتُ أَحَداً أَشَدَّ خَوْفاً عَلَى نَفْسِهِ مِنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ ع- وَ لَا أَرْجَى ‏لِلنَّاسِ مِنْهُ وَ کَانَتْ قِرَاءَتُهُ حَزَناً- فَإِذَا قَرَأَ فَکَأَنَّهُ یُخَاطِبُ إِنْسَاناً : حفص گوید: من احدى را نـدیـدم کـه بـر خـود بـیـمـنـاک تر باشد از حضرت موسى بن جعفر علیهما السلام و نه امـیـدوارتـر از او دیـدم ، و قـرآن را مـحـزون (و با ناله ) مى خواند، و هنگامى که قرآن مى خواند گویا با انسانى روبرو سخن گوید..‏( وسائل الشیعه، ج‌6، ص: 209‌‏)

چنانچه در برخی از روایات توصیه شده که قبل از خواب قرآن خوانده شود : عَنِ الْفُضَیْلِ بْنِ یَسَارٍ عَنْ أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ مَا یَمْنَعُ التَّاجِرَ مِنْکُمُ الْمَشْغُولَ فِی سُوقِهِ إِذَا رَجَعَ إِلَى مَنْزِلِهِ أَنْ لَا یَنَامَ حَتَّى یَقْرَأَ سُورَهً مِنَ الْقُرْآنِ فَتُکْتَبَ لَهُ مَکَانَ کُلِّ آیَهٍ یَقْرَؤُهَا عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَ یُمْحَى عَنْهُ عَشْرُ سَیِّئَاتٍ

حـضـرت صـادق عـلیـه السـلام فـرمـود: چـه بـاز مـى دارد تـاجـرى را کـه در بـازار مـشغول (به تجارت است ) از اینکه چون (شب هنگام ) به خانه باز گردد نخوابد تا یک سوره از قرآن بخواند و بجاى هر آیه که مى خواند برایش ده حسنه نوشته شود و ده گناه از او محو گردد.‌(اصول کافی ج 2 ص 611)

بر اساس نقل برخی از بزرگان یکی از آداب ویژه ماه مبارک رمضان ختم قرآن می باشد و البته روشن است ‏که این عمل غیر از تلاوت قرآن می باشد . مرحوم شیخ مفید در کتاب شریف المقنعه چنین می فرماید:‏

و یستحب أن یختم فیه القرآن بتلاوته ختمات. (المقنعه (للشیخ المفید)، ص: 312‌).در برخی از روایات ‏منقول از اهل بیت علیهم السلام چنین آمده که اصحاب ثواب ختم قرآن را به ساحت مقدس پیامبر و امامان ‏معصوم علیهم السلام هدیه می کردند که حضرت ثواب این عمل را معیت با ایشان علیهم السلام در قیامت ‏بیان کردند در روایت علی بن مغیره از امام کاظم علیه السلام چنین میخوانیم:‏

عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْمُغِیرَهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ ع قَالَ: قُلْتُ لَهُ إِنَّ أَبِی سَأَلَ جَدَّکَ عَنْ خَتْمِ الْقُرْآنِ فِی کُلِّ لَیْلَهٍ- فَقَالَ لَهُ ‏جَدُّکَ فِی کُلِّ لَیْلَهٍ- فَقَالَ لَهُ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ فَقَالَ لَهُ جَدُّکَ فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- فَقَالَ لَهُ أَبِی نَعَمْ مَا اسْتَطَعْتُ- ‏فَکَانَ أَبِی یَخْتِمُهُ أَرْبَعِینَ خَتْمَهً فِی شَهْرِ رَمَضَانَ- ثُمَّ خَتَمْتُهُ بَعْدَ أَبِی فَرُبَّمَا زِدْتُ وَ رُبَّمَا نَقَصْتُ- عَلَى قَدْرِ ‏فَرَاغِی وَ شُغُلِی وَ نَشَاطِی وَ کَسَلِی- فَإِذَا کَانَ فِی یَوْمِ الْفِطْرِ جَعَلْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ ص خَتْمَهً- وَ لِعَلِیٍّ ع أُخْرَى- ‏وَ لِفَاطِمَهَ ع أُخْرَى- ثُمَّ لِلْأَئِمَّهِ ع حَتَّى انْتَهَیْتُ إِلَیْکَ- فَصَیَّرْتُ لَکَ وَاحِدَهً مُنْذُ صِرْتُ فِی هَذِهِ الْحَالِ– فَأَیُّ شَیْ‌ءٍ ‏لِی بِذَلِکَ قَالَ- لَکَ بِذَلِکَ أَنْ تَکُونَ مَعَهُمْ یَوْمَ الْقِیَامَهِ- قُلْتُ اللَّهُ أَکْبَرُ فَلِی بِذَلِکَ قَالَ نَعَمْ ثَلَاثَ مَرَّاتٍ.(وسائل ‏الشیعه ج 6 ص 218)‏

على بن مغیره گوید: بحضرت أبى الحسن (کاظم) (عَلَیهِ الصَّلاه وَ السَّلام ) عرض کردم: که پدر من از جد شما ‏پرسیده از ختم قرآن در هر شب؟ و جد شما فرموده بود: هر شب، و به او عرض کرده بود: در ماه رمضان؟جد ‏شما فرموده بود: و در ماه رمضان، پدرم به او عرض کرده بود: آرى هر چه توانائى داشته باشم (بخوانم)؟و پدرم ‏چنین بود که چهل بار قرآن را در ماه رمضان ختم میکرد و من نیز پس از پدرم (به همین اندازه ‏ها) ختم میکنم ‏گاهى بیشتر و گاهى کمتر باندازه فراغت و شغلم و باندازه نشاط و کسالتم؟ و چون روز عید فطر شود یک ‏ختم آن را هدیه رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم کنم، و یکى را هدیه على علیه السلام و یکى را هدیه حضرت فاطمه علیها ‏السلام و همچنین براى هر یک از ائمهعلیه السلام تا برسد به شما که براى هر یک یکى هدیه کنم و تا باین حال ‏رسیده ‏ام چنین کرده ‏ام، براى من در برابر این عمل چه پاداشى هست؟ فرمود: پاداشت این است که روز قیامت ‏با ایشان باشى، گفتم: اللَّه اکبر! این است پاداش من؟ تا سه بار فرمود: آرى.‏

در رابطه با این روایت نکته مهم این است که علی بن مغیره ختم قرآن را به امام وقت خویش ( موسی بن ‏جعفر(عَلَیهِ الصَّلاه وَ السَّلام ) هدیه می کند در حالیکه زنده می باشد که مورد تایید و تقریر امام علیه السلام ‏می باشد. از همین رو خواندن قرآن و اهداء ثواب آن به وجود مقدس امام زمان عجل الله فرجه الشریف یکی ‏از آداب منتظران در زمان غیبت ذکر شده است. ‏

البته لازم به ذکر است که براساس روایات ماثور از اهل بیت علیهم السلام تلاوت قرآن باید همراه با تدبر و ‏تامل در آیات باشد. برخی از اصحاب مانند ابوبصیر که در ماه رمضان در یک شب ختم قرآن داشتند که امام ‏صادق علیه السلام از این کار نهی فرمودند و ابوبصیر را به تامل در آیات قران فراخواندند:‏

عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَبِی حَمْزَهَ قَالَ دَخَلْتُ عَلَى أَبِی عَبْدِ اللَّهِ ع فَقَالَ لَهُ أَبُو بَصِیرٍ جُعِلْتُ فِدَاکَ أَقْرَأُ الْقُرْآنَ فِی ‏شَهْرِ ‏رَمَضَانَ فِی لَیْلَهٍ فَقَالَ لَا قَالَ فَفِی لَیْلَتَیْنِ قَالَ لَا قَالَ فَفِی ثَلَاثٍ قَالَ هَا وَ أَشَارَ بِیَدِهِ ثُمَّ قَالَ یَا أَبَا مُحَمَّدٍ ‏إِنَّ ‏لِرَمَضَانَ حَقّاً وَ حُرْمَهً لَا یُشْبِهُهُ شَیْ‌ءٌ مِنَ الشُّهُورِ وَ کَانَ أَصْحَابُ مُحَمَّدٍ ص یَقْرَأُ أَحَدُهُمُ الْقُرْآنَ فِی شَهْرٍ أَوْ ‏أَقَلَّ ‏إِنَّ الْقُرْآنَ لَا یُقْرَأُ هَذْرَمَهً وَ لَکِنْ یُرَتَّلُ تَرْتِیلًا فَإِذَا مَرَرْتَ بِآیَهٍ فِیهَا ذِکْرُ الْجَنَّهِ فَقِفْ عِنْدَهَا وَ سَلِ اللَّهَ عَزَّ وَ ‏جَلَّ ‏الْجَنَّهَ وَ إِذَا مَرَرْتَ بِآیَهٍ فِیهَا ذِکْرُ النَّارِ فَقِفْ عِنْدَهَا وَ تَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ النَّارِ‌

على بن ابى حمزه گوید: خدمت حضرت صادقعلیه السلام شرفیاب شدم پس ابوبصیر به آن حضرت عرض کرد: قربانت بروم در ماه رمضان همه قرآن را در یک شب بخوانم؟ فرمود: نـه عـرض کـرد: در دو شـب ؟ فـرمـود: نـه، عـرض کرد: در سه شب؟ فرمود: ها (یعنى آرى بـخـوان ) و بـا دسـت خـود اشـاره فـرمـود. سـپـس فرمود: اى ابا محمد براى ماه رمضان حقى و حرمتى است که ماه هاى دیـگـر مانند آن نیستند (یعنى اینکه اذیت دادم در سه شب بخوانى بخاطر حرمت ماه رمضان و امتیازش با ماه هاى دیگر است ) و اصحاب حضرت محمد صلی الله علیه و آله و سلّم قرآن را در یک ماه یا کمتر مى خـوانـند، و هر آینه قرآن با سرعت و شتاب خوانده نشود، و باید هموار و شمرده و با آهنگ خوش خوانده شود، و هر گاه به آیه اى که در آن نام بهشت برده شده است گذر کنى آنجا بایست، و از خداى عزوجل بهشت را بخواه، و چون به آیه اى که در آن ذکر دوزخ است گذر کنى نزد آن نیز ایست کن و از دوزخ بخدا پناه ببر.

‏(‏‌‏اصول کافی ج2 ص 617)‏