سه شنبه ۰۶ مهر ۱۴۰۰

ویژه نامه


مؤمن به سه ویژگی نیازمند است.

مؤمن به سه ویژگی نیازمند است.

یکی از مهمترین نیازهای هر مومنی برای نیل به سعادت دنیا و آخرت که در روایات اهل بیت علیهم السلام بدان اشاره شده، نیاز به توفیق الهی است.

در روایت زیبایی از امام جواد علیه السلام در رابطه با نیاز مومن به توفیق چنین می خوانیم:

« المُؤمِنُ یَحتاجُ إلى تَوفِیقٍ مِنَ اللّه ِو واعِظٍ مِن نَفسِهِ و قَبولٍ مِمَّن یَنصَحُهُ » (محاسن برقی ج 2 ص 614)

امام جواد علیه السلام : مؤمن به توفیق از جانب خدا، پند دهنده اى از درون خویش و پذیرش خیرخواهىِ آن که خیرخواه اوست، نیازمند است .

انسان در انجام کارهاى خیر، نیاز به عنایت و توفیق از جانب خداوند بزرگ دارد و تا توفیق الهى شامل حال او نشود، به انجام کارهاى خداپسندانه موفّق نخواهد شد. در تعریف توفیق می توان چنین گفت که مراد از توفیق همان عنایت خاص خداوند به بنده مومن می باشد که در پرتو آن مراحل کمال و موفقیت به سرعت طی می شود. به عبارت دیگر مراد از بی توفیقی آن است که فرد توانایی انجام عمل خیر را داشته و مقدمات آن نیز فراهم بوده اما موفق به انجام آن عمل خیر نشده یا نمی شوند. از این رو اگر کسی امکانات برای انجام یک عمل صالح را در اختیار دارد به عنوان مثال هم سرمایه دارد و هم از سلامت ‏جسم بر خوردار است و هم راه باز است و استطاعت هم دارد اما به زیارت نمی رود این را بی توفیق می نامند اما ‏کسانی که یا تهی دست هستند و یا از سلامت جسم بر خوردار نیستند ویا استطاعت ندارند و یا راه برای آنان ‏مسدود است و در یک کلام نمی توانند اقدام به آن کار بکنند، این گونه افراد رابی توفیق نمی نامند .

در قرآن نیز خداوند از قول حضرت شعیب (علیه السلام) مى‏فرماید که او به قوم خویش چنین فرمود:‏

‏«… إِنْ أُرِیدُ إِلاَّ الإِصْلاَحَ مَا اسْتَطَعْتُ وَ مَا تَوْفِیقِی إِلاَّ بِاللّهِ … » (8هود / 88‏

«من اراده ندارم مگر اصلاح را به قدرى که استطاعت دارم و توفیق ندارم، مگر به کمک خداوند.»‏

این فرمایش دلیل بر آنست که استطاعت و قدرت در انجام کارها کافى نیست، بلکه توفیق خداوند نیز مورد ‏نیاز است. لطف و توفیق پروردگار باید قوّت و قدرت انسان را تکمیل کند وگر نه توانایى انسان، به تنهایى ‏مشکل گشا نیست.

راهکارهایی برای جلب توفیق خداوند:

1- نیایش براى کسب توفیق: باید از خداوند بزرگ درخواست توفیق بنمائیم، تا از توفیقات الهى که نصیب مردان خدا شده است، ما نیز بهره‏مند شویم. در دعاهاى بسیارى این مسأله را از خداوند بزرگ مسألت مى‏کنیم:

در دعاى پس از نماز جناب جعفر طیّار مى‏خوانیم:

«اَللَّهُمَّ اِنّی اَسْأَلُک تَوْفیقَ اَهْلِ الْهُدى وَاَعْمالَ اَهْلِ التَّقْوى.»(بحار الأنوار: 198/91)

«خدایا از تو سؤال مى‏کنم توفیق اهل هدایت و رفتار اهل تقوا را.»

این جمله تأیید این نکته است که تنها داشتن توفیق، دلیل بر انجام کار نیک نیست. از این لحاظ در این دعا علاوه بر خواستن توفیق اهل هدایت، رفتار اهل تقوا را نیز از خداوند طلب مى‏کنیم.

همچنین از امام حسن عسکرى‏علیه السلام در تفسیر قول خداوند: «صِراطَ الَّذینَ اَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ» نقل شده که فرمودند:

«قُولُوا اِهْدِنَا الصِّراطَ الَّذینَ اَنْعَمْتَ عَلَیْهِمْ بِالتَّوْفیقِ لِدینِک وَطاعَتِک.»( بحار الأنوار: 10/24، ‏)

«بگوئید ما را به راه آنان که نعمت بر آنها بخشیده‏اى به وسیله توفیق براى قبول دین تو و اطاعت تو، هدایت فرما.»

بنابراین توفیقِ دیندارى و اطاعت از فرمانهاى خداوند، لطفى است که باید از سوى او به بندگان عنایت شود و همه باید خواستار آن باشند که توفیق الهى رفیق راهشان شود، تا سفر پرخطر دنیا را با عافیت به پایان برسانند و در آخرت از اصحاب یمین باشند.

2- دعاى پدر و مادر ، عامل توفیق

دعاى پدر و مادر در ایجاد توفیق نقش عظیمى دارد. بعضى از بزرگان ما همه توفیقات خود را به خاطر دعاى پدر و مادر مى‏دانند.

مرحوم علاّمه مجلسى که از نظر کثرت تألیفات و خدمت به اهل بیت اطهار علیهم السلام در میان علماء شیعه کم نظیر بلکه بى‏نظیر است، توفیقات عظیم خود را مرهون دعاى پدر بزرگوارش مى‏باشد.

مرحومِ مجلسىِ اوّل که از بزرگان شیعه و صاحب حالات و کشف و شهود است مى‏گوید: در یکى از شبها پس از آن که از تهجّد فارغ شدم، حالتى برایم دست داد که فهمیدم اگر دعایى کنم به اجابت خواهد رسید.

در این اندیشه بودم که از خداى بزرگ چه چیزى را درخواست کنم؟ ناگاه صداى گریه محمّدباقر از گهواره بلند شد. گفتم: خدایا به حقّ محمّد و آل محمّد صلوات اللَّه علیهم اجمعین این کودک را مروّج دین و نشر دهنده احکام پیغمبر صلى الله علیه وآله وسلم قرار ده و او را از توفیقات بى‏نهایت خود بهره‏مند گردان.

صاحب «مرآه الاحوال« گفته است: امور خارق العاده‏اى که از علاّمه مجلسى ظاهر شده است، مسلّماً از آثار این دعا است[1][1].

3 – تلاش و کوشش براى جلب توفیق ضرورى است

همان گونه که گفتیم یکى از راههاى کسب توفیق، دعا و خواستن از خداوند است. باید از صمیم دل دست به دعا بردارید و از پروردگار مهربان خواستار موفقیّت براى رسیدن به مقاصد عالى خود باشید، توجّه داشته باشید پس از دعا، باید دست به تلاش و کوشش نیز بزنید، وگرنه دعاى شما نوعى استهزاء و تمسخر بشمار مى‏آید.

حضرت امام رضا علیه السلام مى‏فرمایند:

«مَنْ سَأَلَهُ التَّوْفیقَ وَلَمْ یَجْتَهِدْ فَقَدِ اسْتَهْزَءَ بِنَفْسِهِ.»( بحار الأنوار: 356/78.‏) ؛

«کسى که از خداوند دارا بودن توفیق را مسئلت نماید، ولى کوشش نکند، خود را به تمسخر گرفته است.»

زیرا توفیق، گذشته از دعا، بر پایه دیگرى بنیان گذارى شده که عبارت است از تلاش و کوشش. بنابراین وظیفه دارید براى توفیق رسیدن به مقامات عالى و اهداف ارزنده خداپسندانه علاوه بر دعا، دست به تلاش و کوشش بزنید. در صورتى که پس از دعا به تلاش و کوشش بپردازید، توفیق الهى شامل حال شما خواهد شد.[2][2]

شما گذشته از آن که موظّف هستید براى کسب توفیق دعا کنید، باید در راه بدست آوردن آن، از کوشش و تلاش دست برندارید. و نه تنها باید عوامل توفیق را براى خود ایجاد کنید، بلکه باید کوشش کنید توفیقى را که بدست آورده‏اید از دست ندهید.

گرچه سائل ممکن است خود را پست و بى‏قابلیّت بداند و توفیقات شیعیان و مقرّبین آل محمّد علیهم السلام را حاجتى بسیار عظیم و بى‏تناسب با خود ببیند؛ ولى چون خود را در محضر خداوند بزرگ مى‏بیند و بناى سؤال از درگاه خالق جهان هستى را دارد، باید بهترین و پرثمرترین حوائج را در نظر بگیرد؛ زیرا در محضر خداوند، باید عظمت و بزرگى خدا را در نظر بگیرد، نه آن که تنها پستى و ذلّت خود را در نظر بیاورد.

[3] – فوائد الرضویّه محدّث قمى‏ رحمه الله: 411
[4] – کتاب اسرار موفقیّت ، جلد اول ، سید مرتضى مجتهدى سیستانى ص