چهارشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۰

از مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی


گزیده الکلام …؛هدیه به اموات و صاحبان حقوق

هدیه به اموات و صاحبان حقوق

یکى از اساتید ما از مرحوم آقاى آقاسید کاظم یزدى طباطبایى معروف صاحب عروه الوثقى، متوفى در 27 شهر رجب سنه 1337 که از مراجع تقلید بود نقل کرد که او فرمود:

چون اموات و ذوى الحقوق ما زیادند و من مجال نمى‏کنم که براى هر یک از آنها یک سوره قرآن بخوانم؛ یک سوره قرآن که براى یکى از آنها مى‏خوانم ثواب هبه ثواب آن را به یکى دیگر واگذار مى‏کنم و ثواب این هبه را نیز به سومى و ثواب هبه سومى را به چهارمى واگذار مى‏کنم و هکذا.

بلى این طریقه سهلى است براى استرضاى خاطر اموات و اداى بعضى از حقوق ارباب حقوق؛ چون ارباب حقوق هم زیاد است اختصاص به اقارب و همسایه‏ها و اساتید ندارد. ارباب خیرات که احداث پل یا قنات یا آب‏انبار یا مسجد و مدرسه نموده‏اند که شخص از آنها استفاده مى‏نماید در ذمه شخص حق دارند باید به جهت اداى حق او، او را شریک دعاى خیر بنماید.

مرحوم حاج میر بهاء الدین زنجانى، متوفى در سنه 1311 از ارباب خیر بوده، در زنجان قنات و پل و مسجد و آب انبار و غیره احداث نموده و یک پل هم در انگوران، روى سفید رود ساخته. آن موقعى که مشغول ساختن پل سفید رود بوده یک نفر گفته بود او این بنا را به جهت شهرت و بلند کردن اسم خود مى‏سازد. این حرف به گوش وى رسیده بود، او در جواب گفته بود: «بر فرض اینکه من قصد قربت نداشته باشم و بدین وجه، از ثواب اصل بنا محروم گردم؛ امّا دعاى آنهایى که از این بنا استفاده مى‏نمایند براى شهرت نیست. ممکن است من از دعاى آنها که طلب مغفرت مى‏نمایند استفاده نمایم».

واقعاً به نکته خوبى برخورده و بلکه اختصاص به آنهایى که از آن بنا استفاده مى‏نمایند ندارد. در شرق و غرب عالم، دعاى خیر که براى بانیان خیر مى‏نمایند شامل او مى‏گردد.

بارى از جمله ارباب حقوق، صاحبان اخلاق و عادات و سنن حسنه مى‏باشند که انسان از آنها سرمشق برمى‏دارد. و [نیز] ارباب سیف و قلم مى‏باشند که انسان در سایه تأمین آنها در خانه خود راحت مى‏خوابد. و ارباب تصانیف مى‏باشند که شخص از کتب و مصنفات آنها فایده مى‏برد. همه آنها که فواید وجود آنها عاید شخص گردیده در ذمه آن شخص حق دارند؛ باید شخص براى اداى پاره‏اى از حقوق آنها، آنها را شریک در دعا و احسان و اعمال خیریه خود بنماید: «سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز». چون آثار خیریه و اخلاق پسندیده وى، او را محبوب دلها و مذکور خاطرها مى‏نماید بدین جهت همواره با ذکر خیر زنده است. صورت نیکو بیننده را جلب مى‏نماید سیرت نیکو شنونده را نیز:

من ندیدم در جهان جست‏وجو هیچ خصلت بهتر از خلق نکو