پنجشنبه ۰۱ مهر ۱۴۰۰

از مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی


گزیده الکلام …؛ به زبان آوردن مطلبی که اثباتش دشوار باشد


به زبان آوردن مطلبی که اثباتش دشوار باشد

حضرت امیرالمؤمنین (علیه‏السلام) مى فرمایند: «بنده، طعم ایمان را نمى ‏یابد تا اینکه ترک‏ کند دروغ را؛ جدّى و شوخى ‏اش را.»[1]؛ بلکه [اگر] حرف راست، شبیه به دروغ باشد [باز هم] عقلاً احتراز از آن را نیز لازم مى ‏شمارند؛ گرچه شرعاً عیبى ندارد.

یکى از وجوه معاریف، ادّعا کرده بود که من دهى دارم که در آنجا پیاز به عمل مى ‏آید که از حلقه آن، خرگوش مى ‏گذرد. از حال حضّار، احساس کرده بود که این حرف را قبول نکردند؛ براى اثبات مدّعا، داده بود زمینى را در آن ده، با اصول فنّى تربیت کرده، تخم پیاز در آنجا بکارند و به قانون فلاحت مواظبت نموده، چنین پیازى به عمل بیاورند. خلاصه، بعد، با چندین مقدّمات و زحمات، پیازى به همان بزرگى که ادّعا کرده بود به دست آورد، بعد، مجلسى تشکیل داده، آن پیاز را در آنجا حاضر نمود، و مخصوصاً خرگوشى هم آماده کرده بود. امر کرد که آن پیاز را پاره کرده، حلقه‏ اى از آن بیرون کردند تا خرگوش را از حلقه آن گذرانیدند. آن گاه گفت: این اثبات حرف پارساله؛ امّا یکى از حضّار گفت: انسان نباید حرفى بزند که بعد از یک سال، آن را به اثبات برساند.

البتّه مطلبى که اثباتش به دشوارى صورت مى‏ گیرد، نباید انسان آن را بر زبان آرد تا گرفتار اثباتش گردد؛ و هم چنین است مطلب علمى که اگر چنانچه اثبات کردنش به شاگرد، دشوار باشد، به این معنى درخور فهم شاگرد نباشد، انسان نباید آن را عنوان نمود[ه]، خود و شاگرد را گرفتار نماید. و هم چنین، واعظ نسبت به آن هائى که در پاى منبرش نشسته‏ اند؛ همین طور لقمه بزرگ‏تر از حلقوم آن ها، به دهان آن ها نگذارد؛ بلکه باید به اندازه قدرت آن ها باشد؛ والّا، از قوّه سخنرانى متکلّم نیز کاسته مى ‏گردد.

فهم سخن گر نکند مستمع قوّت طبع از متکلّم مجوى


[1]– محمّدباقر مجلسی، بحارالأنوار، ج72، ص249، ح14.