چهارشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۰

از مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی


گزیده الکلام …؛ ترجمه قرآن به زبان ژاپنی، تحلیل اهمیت و ثمرات آن

ترجمه قرآن به زبان ژاپنی، تحلیل اهمیت و ثمرات آن

در مجله تعلیم و تربیت، شماره 4 از سال چهارم، مورّخ به تاریخ تیرماه 1313، ترجمه از روزنامه تربیون دربان که در ژنو چاپ مى‏شود مورّخ به تاریخ 14 مه 1934، در تحت عنوان دیانت اسلام در ژاپن نوشته بود که:

«خبر ذیل در 24 آوریل، از توکیو رسیده است که دیشب جامعه اسلامى، مجلسى که خیلى جالب توجّه بود، در تحت ریاست عالیه امپراتور ژاپن تشکیل داد و چند نفر از وزرا نیز حضور داشتند. لیدر تاتارها، شیخ عبدالرشید ابراهیم و ادیب معروف، ایاز اسحاق، نطق‏هاى خیلى مهیّج ایراد کردند و در ضمن آن، از بسط اسلام و اهمّیّت ترجمه قرآن به زبان ژاپنی صحبت کردند. فیلسوف ژاپنی، اهار، اظهار داشت که اسلام، مذهبى است ساده و منطقى؛ لهذا براى ژاپن خیلى مناسب است.»

و نیز پیش از خبر مزبور، در تحت عنوان مذکور نوشته بود که:

«در ژاپن، محافل اسلامىِ خیلى فعّال و بارونقی وجود دارد؛ من‌جمله، جامعه اسلامى شهر کبه ، مورد توجّه عموم واقع و از مزایاى رسمى عدیده [ای] بهره‏مند مى‏شود. مدارس جامعه مزبور، روزبه‌روز ترقّى کرده، مؤسسات آن وسعت مى‏یابد و عن‌قریب، یک مسجد خیلى معظم و عالى، در بهترین نقطه شهر مزبور، از طرف همان جامعه بنا خواهد گردید.»

سخن در اطراف ترجمه قرآن

ولى ترجمه قرآن به زبان ژاپنى که در آن مجلس مورد اهمّیّت قرار داده‏اند، پر مهمّ نیست؛ زیرا که مقصود از آن، اگر فهم احکام اسلام است، آیات احکام نوعاً آیات مجملى است که بدون انضمام اخبار بیانیّه، چیزى از آن ها دسترس انسان نمى‏شود؛ مثلاً آیه تیمّم، همین اندازه به ما مى‏فهماند که اگر آب پیدا نکردید، تیمّم به صعید کنید؛ دیگر از کیفیت آن که چگونه تیمّم کنند و از آثار آن، که چه عمل با آن بکند و از شرایط و موانع و موجبات و نواقض و وقت آن، به هیچ کدام، در ظاهر قرآن اشاره‏اى نیست؛ و هم چنین، آیه نماز و آیه روزه و آیه حجّ و آیه زکات و غیر آن ها، بلکه عهده دار بیان همه آن ها، اقوال و افعال حضرت ختمى مرتبت (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و بزرگان دین است که «یداً بید» نقل گردیده تا اینکه به ما رسیده. آن گاه، استخراج احکام از آیات و اخبار، کار هر کس نیست؛ بلکه متخصّص در فنّ مى‏خواهد که مجتهد باشد.

پس، همان طورى که امور مربوطه به هندسه به مهندس، و طب به طبیب مرجوع مى‏گردد، همان طور هم استخراج احکام که باید به متخصّص در آن ارجاع گردد، دخالت غیر در آن، مثل دخالت کردن طبیب در هندسه و مهندس در طبّ مى‏شود. پس، ترجمه قرآن در این منظور، دست آن ها را نخواهد گرفت. پس، اگر بخواهند از علوم قرآن استفاده نمایند، راهش این نیست؛ بلکه راهش همان است که بخواهند از طبّ استفاده نمایند؛ چنان چه در منظور استفاده از طبّ، شاگردانى به مراکز علم طبّ اعزام مى‏نمایند که رفته، در آنجا تحصیل علم نموده [و] به رتبه تخصّص مى‏رسند، آن گاه برگشته [و] مردم را از فواید آن علم بهره‏مند مى‏سازند؛ همین طور، در منظور استفاده از علوم قرآن، باید شاگردانى به مراکز علم بفرستند تا در آنجا، به همان طریقى که متخصّصین وارد تحصیل علم شده‏اند، وارد شده، تحصیل نمایند تا به رتبه تخصّص و اجتهاد برسند و آن گاه، مراجعت نموده، مردم را با علوم قرآن مستفیض نمایند.

و اگر مقصود از ترجمه قرآن، فهم احکام نباشد؛ بلکه ادراک مقام فصاحت و بلاغت آن باشد، بدیهى است که ترجمه، متکفّل این جهت نخواهد بود؛ زیرا عهده‏دار این جهت، خود الفاظ قرآنیّه است نه غیر. پس، آن ها که نیازمند به علوم قرآن هستند، باید با تحصیل مبانى و مقدّمات آن، ترقّى نموده، به آن برسند، نه اینکه آن را تنزّل داده، در دست آن ها قرار دهند. گنج‏جو باید پى گنج برود، نه اینکه گنج، پىِ گنج‏جو. اسرار مخزونه و گنج‏هاى مکنونه قرآن، مانند گنج، مقام محفوظى دارد که باید طالب آن، خود را به آن برساند، نه عکس؛ این اختصاص به قرآن ندارد. ترجمه کلام هیچ متکلّمی، حامل خصوصیّات فصاحت و استحسان آن نمى ‏شود.

خلاصه آن که، ترجمه قرآن، از طرق استفاده از علوم قرآن نیست؛ بلکه باید هر علم را از محلّ، اخذ نمایند و محلّ اخذ علوم قرآن، عترت پیغمبر (علیهم السلام) است که حضرت رسالت پناه (صلّی الله علیه و آله و سلّم)، آن ها را با هم به ما ودیعه سپرده و فرموده: آن ها از هم جدا نمى‏ شوند؛ چنان که فرموده: «إنّی تارک فیکم الثقلین، کتاب اللّه وعترتی، وهما لایفترقان حتّى یردا علیّ الحوض».

__________________________

[1]. محمّد باقر مجلسی، بحارالأنوار، ج23، ص106.