چهارشنبه ۳۱ شهریور ۱۴۰۰

از مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی


گزیده الکلام …؛ خطر قضاوت ناصحیح و حکایت محمد خان امیر نظام


خطر قضاوت ناصحیح و حکایت محمد خان امیر نظام

مرحوم حاج شیخ مرتضى انصارى، به شاگردان خود در هنگام حرکت که مى‏خواستند از نجف به اوطان خودشان برگردند، توصیه مى ‏فرموده، مى ‏گفته: «قضاوت مکن؛ چه قصد قربت داشته باشى یا نه. تدریس بکن؛ چه قصد قربت داشته باشى یا نه. امامت بکن؛ اگر قصد قربت داشته [باشى] و الّا نه»؛ چون در وظایف دیگر، انسان اگر اهمال نموده باشد، به محض توبه و برگشت، کار او اصلاح مى‏شود؛ امّا در قضاوت، اگر اهمال باشد، چاکش به آسانى رفو نمى‏ شود؛ چون قضاوت، اموال مردم را دست به دست کرده، مواریث آن ها را به هم زده، عرض و ناموس مردم را دریده، فراش آن ها را باطل، اولاد آن ها را شبهه‏ناک، انساب آن ها را مختلط نموده، آب دریا، پلیدى این را پاک نمى‏کند. امّا جور و مظالم دیگر، درخور وصله و رفو است. اگر مالى از مردم گرفته، ردّشان مى‏کند و یا حلّیّت مى‏ طلبد؛ و اگر حقّى از آن ها ضایع نموده، جبران مى‏ نماید.

محمّدخان امیر نظام، از رجال دربار محمّدشاه که در زمان ولیعهدى ناصرالدین شاه، با او به تبریز رفته، سمت پیشکارى وى را داشته. او در تبریز، وجوهى که از مردم به عنوان جریمه گرفته بود، هر یک را در یک کیسه گذاشته، به نام صاحبان آن ضبط نموده بود. هنگامى که اجل او نزدیک شده بود، وصیّت کرده بود که آن ها را به صاحبانشان برسانند. این حکایت را آقاى آقا میرزا عبداللّه مجتهدى تبریزى از جدّ امجد خود، مرحوم آقاى حاج میرزا حسن مجتهد نقل کرد. گفته بود: سیاست اقتضا مى‏نمود که از مجرمین، جریمه بگیرم؛ چون بى آن، نظم حوزه ایالت انجام نمى‏ گرفت. بعد هم که دیانت اقتضا نموده، همه آن ها را به صاحبان ردّ نماید.