پنجشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۰

از مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی


گزیده الکلام …؛ قوه عقل، میزان در برخورد با قضایای غیبی


قوه عقل، میزان در برخورد با قضایای غیبی

گرچه اشخاصى که خودشان را منوّر الفکر خیال مى ‏کنند، این‏گونه قضایا (امداد های غیبی) را باور نمى ‏کنند؛ چنان که مردمان ساده‏ لوح نیز از این‏گونه قضایا از هر که بشنوند باور مى ‏کنند، ولو در پاى معرکه درویش باشد؛ ولکن هر دو، ناشى از فقدان تمیز است. منتها اوّلى، راست را قاطى دروغ کرده، هر دو را ردّ مى ‏کند و دومى، دروغ را قاطى راست کرده، هر دو را قبول مى‏ کند؛ ولکن اهل تمیز، راست را از دروغ تمیز مى‏دهد، نه همه را قبول و نه همه را ردّ مى ‏کند.

نگارنده، پایه این‏گونه قضا را مادامى که به جاى سفت نرسانم، بنا بر روى آن نمى‏ گذارم؛ چون خیلى ساده و بسیط نیستم که هر حرف را باور کنم. بعضى گمان مى‏ کنند که میزان عقل، همان انکار و زیر بار نرفتن است؛ ولى این اشتباه است. باید گوینده را نگاه کرد که چگونه شخص[ی] است؟! آیا احتمال جعل چنین قضیّه [ای] در حقّش مى ‏رود یا نه؟ و هم چنین، نویسنده که آیا احتمال جعل چنین نسبت، درباره‏اش مى ‏رود یا نه؟ والّا، از درِ انکار آمدن محض، این، میزان عقل نیست.

میزان عقل در عرف؛ همان تمیز دادن نیک از بد و راست، از دروغ و صواب، از خطا است.