پنجشنبه ۲۵ شهریور ۱۴۰۰

از مرحوم آیت الله سید احمد زنجانی


گزیده الکلام …؛ مدرسه چهار باغ اصفهان


مدرسه چهار باغ اصفهان

از مدارس موجوده آباد اصفهان(از حیث بنا، نه از حیث وجود محصّل) مدرسه چهار باغ است که بسیار شکیل و زیبا؛ و براى همین زیبا بودنش، اخیرا اداره معارف، آن را از اداره کردن معارف ساقط نموده، درش را به غیر روى تماشاچیان، در ازاء وجهى که از آن ها مى‏ گیرد، براى احدى باز نمى‏ کند. (تقریبا پر طاوس، دشمنش شده) آن مدرسه در صحن و گوشواره ‏هاى بالا و پائین جلو و عقب، یک صد و سى و چهار حجره دارد. یکى از آن ها، مخصوص خود شاه سلطان حسین بوده که در جلو، معجر دارد، این مصراع، مادّه تاریخش است: «به نام مدرسه‏ اى شد از کمال آباد».

نگارنده، تقریبا دوازده سال قبل که به اصفهان رفته بودم، در همین مدرسه منزل گزیدم. آن وقت، مرحوم آقاى حاج سیّد عبدالحسین سیّدالعراقین در حیات بود و تولیت مدرسه، با او بود. بعد که او در سنه 1350، روز پنجشنبه 11 شوال رحلت کرد، اداره معارف، بقیّه السیف طلبه را از آنجا بیرون نموده، جزو تماشاخانه کرد. قریه مرغ ملک، از موقوفات مهمّه آنجا است؛ مدّتى در تحت استیلاء غاصب بود تا اینکه مرحوم سیّد العراقین، به کمک مرحوم آقا سیّد حسن مدرّس، آن را پس گرفت.

غالب مدارس، بلکه همه مدارس اصفهان، على القاعده موقوفه داشته؛ و لکن همه‏اش از بین رفته، مگر قدر قلیلى که به دست اوقاف افتاده. فقط پیکر و اسکلت مدرسه مانده، نیش باز مى‏ کند؛ ولى همان طورى که بناى مردم بر بُردن اوقاف است از بین، همان طور هم بناء اوقاف است بر بردن مردم از بین؛ چون واقف، خودش که زبان ندارد تا جواب قانون گذاران را بدهد که چرا در موضوع مال من که مصرفى معیّن نموده ‏ام، قانون برخلاف مى ‏گذارید؛ و دست ندارد تا دست آن ها[ئی] را که به طرف موقوفه دراز مى ‏نمایند کوتاه نماید. پس با این حال، این ها، ضعیف‏ترین مظلومان هستند و ظلم بر ضعیف، به موجب فرمایش حضرت امیرالمؤمنین (علیه السلام)، فاحش‏ترین ظلم ها است. این است که خداوند، داد این ها را در دنیا مى ‏دهد پیش از آخرت؛ چنان که مى ‏بینیم خورندگان اوقاف [را] که غالبا گرفتارى پیدا مى‏ کنند؛ یا به ظالم شریر و یا به درد چاره‏ناپذیر، بالأخره در اثر شومى خوردن اوقاف، عاقبتشان وخیم مى ‏گردد.