الاربعاء 05 جُمادى الأولى 1444 - چهارشنبه ۰۹ آذر ۱۴۰۱


1. كتاب صوم/سال‏ اول 86/7/29 مسائل اصلی در بحث صوم

باسمه تعالي

كتاب صوم/سال‏ اول : شماره 1 تاریخ : 86/7/29

مسائل اصلی در بحث صوم

بحث صوم دو سه تا مسئله اصلي دارد كه اينها قبلا بايد بررسي شود و بعد به جزئيات بعدي پرداخته شود.

مسئله اول

1.تقسیم اول

يك مسئله اين است كه، افعال راتقسيم كردند به، افعال قصدي و غير قصدي. بعضي افعال تحقق خارجيش بدون قصد عنوان محقق نمي شود. مثل تعظيم كردن،كسي اگر خم شده به حد ركوع رفت تا يك چيزي را از زمين بردارد به آن تعظيم گفته نمي‏شود. تعظيم يعني، به قصد بزرگداشت طرف مقابل خم بشود، به حد ركوع يا به سجده بيفتد مي‏شود تعظيم. عنوان عنواني است قصدي.

و امّا افعال غير قصدي:بعضي کارها قصدي نيست. مثلاً، شستن يك چيزي. اين قصدي نيست. چه انسان قصد شستن داشته باشد يانداشته باشد، در خواب بشويد، غفلتاً بشويد، شستن صدق مي‏كند.

2.تقسیم دوم

يك تقسيم ديگر اينكه، بعضي از افعال عبادي و بعضي توصلي هستند. تعبير تعبدي مي‏كنيم چون هم رايج‏تر است و هم بهتر است. يعني بعضي از افعال هست كه در ثبوت امرش قصد قربت اخذ شده و بدون قصد قربت امرش ساقط نمي‏شود. و بعضي از افعال هستند كه بدون قصد قربت هم تحقق پيدا مي‏كند. كه به آن افعال توصلي مي‏گويند كه در ثبوت آن افعال قصد قربت معتبر نيست.

البته در تعريف توصلي و تعبدي يك اختلافي بين مرحوم آخوند صاحب كفايه و ديگران هست اين را هم بعدا اشاره مي‏كنيم. عقيده ايشان اين است كه بين تعبدي و توصلي در متعلق امر اختلاف نيست. اخذ قصد قربت در متعلق نمي‏شود. بلكه اختلاف در خود امر است. در بعضي از افعال بدون قصد قربت امر ساقط نمي‏شود هر چند متعلقي را كه تحت امر داخل شده تحقق خارجي هم پيدا كند و بعضي از افعال هستند كه بدون قصد قربت هم متعلق كه آمد امر ثابت مي‏شود.اين عقيده مرحوم آخوند است ولي عده‏اي ديگر كه ما هم با آن عده موافقيم، گفته‏اند: اختلاف بين تعبدي و توصلي در متعلق است يكي از اينها، متعلقش عبارت از قصد قربت است و ديگري نه. مرحوم آخوند مي‏فرمايند محال است قصد قربت در متعلق اخذ بشود، اختلاف بين اينها در سقوط غرض و سقوط امر است. ما عرض مي‏كنيم اشكالي ندارد همان قصد قربت اگر اخذ شد مي شود عبادي و اگر نشد مي‏شود توصلي. اينها يك بحثهاي كلي است كه در كفايه و جاهاي ديگر آمده است

مسئله دوم

ملاک ضروریات دین:

يك بحث ديگري هم هست كه آيا صوم جزء عبادات است و وجوب صوم جزء ضروريات دين است يا نه؟ آن وقت راجع به اينكه ملاك ضروري چي هست؟ آيا انكار ضروري موجب كفر مي‏شود يا نمي‏شود؟ اين يك بحث مفصلي است. آيا به طور مطلق انكار ضروري موجب كفر مي‏شود و يا قيد دارد. اگر كسي انكار كند كفر مي‏آورد يا بگوييم كه اصلاً نه انكار ضروري و نه انكار يقيني هيچ كدام كفر نمي‏آورد، فقط انكار توحيد و انكار رسالت پيغمبر اكرم(ص) منشأ كفر مي‏شود. كفري كه احكام مخصوصي در شرع دارد مثلاً از مسلمان ارث نمي‏برد، نجس هست. مرتد اگر شده باشد كشته مي‏شود. خيلي احكام خاصي كه براي كافر هست. ملاك كفر چيه؟ آيا انكار ضروري هم كافر است يا انكار يقيني فقط كافراست.

بنابراين، بحث اين است كه كافر به چه كسي گفته مي‏شود.اگر كسي بگويد نماز دروغ است، روزه دروغ است، حج دروغ است، ولي به پيامبر هم اعتقاد داشته باشد و به وحدانيت خداوند هم قائل بشود آيا كافر هست يا نيست؟ كه انشاء الله در جلسه آتي بحث خواهد شد.

«و آخر دعوانا أن الحمد لله رب العالمين»